روزنامه فرهیختگان نوشت: یک ماه از پاییز گذشته و حالا با سردتر شدن تدریجی هوا، باید بیش از گذشته خودمان را برای گردش ویروس‌های تنفسی این فصل آماده کنیم؛ ویروس‌هایی که معمولاً در محیط‌های پرتجمع، به‌ویژه مدارس، فرصت بیشتری برای انتقال پیدا می‌کنند. دانش‌آموزان به دلیل حضور روزانه در کلاس‌های درس و تماس نزدیک با یکدیگر از گروه‌هایی هستند که سرعت انتقال عفونت‌های تنفسی در میان آن‌ها می‌تواند بالا باشد؛ موضوعی که نگرانی خانواده‌ها را نیز افزایش می‌دهد، به‌ویژه خانواده‌هایی که فرزندان محصل دارند و احتمال انتقال ویروس از مدرسه به خانه برایشان وجود دارد. بااین‌حال، وضعیت امسال بیماری‌های تنفسی تا اینجا کاملاً مطابق الگوی معمول پاییز پیش نرفته است؛ آنفلوانزای B همچنان در گردش است و موارد ابتلا به کرونا نیز روند افزایشی داشته است. حالا پرسش این است که در هفته‌های پیش رو کدام ویروس سهم بیشتری از بیماری‌های تنفسی خواهد داشت و خانواده‌ها برای مواجهه با موج احتمالی ابتلا باید چه نکاتی را جدی بگیرند؟
اغلب درگیری‌های فعلی در جامعه مربوط به کروناست
آمیتیس رمضانی، رئیس انجمن متخصصین عفونی کشور با تشریح آخرین وضعیت بیماری‌های تنفسی در کشور در گفت‌وگو با «فرهیختگان» توضیح داد برخلاف الگوی معمول سال‌های گذشته، آنفلوانزای B در تابستان امسال نیز به گردش خود ادامه داده و هنوز آنفلوانزای A به الگوی افزایشی موردانتظار نرسیده است. به گفته وی در هفته‌های اخیر موارد شناسایی کرونا نیز روند افزایشی داشته و در حال حاضر کرونا در میان موارد شناسایی‌شده عفونت‌های تنفسی سهم قابل‌توجهی دارد.
رمضانی با اشاره به الگوی فصلی ابتلا به بیماری‌های تنفسی اظهار کرد: «با آغاز فصل پاییز و سردشدن تدریجی هوا، معمولاً موارد ابتلا به عفونت‌های تنفسی افزایش پیدا می‌کند. انتظار می‌رفت امسال نیز از ابتدای پاییز، موارد آنفلوانزا افزایش یابد و این بیماری مطابق الگوی کلاسیک خود پیش برود.» وی افزود: «آنفلوانزا معمولاً از اواخر شهریور و اوایل پاییز روند افزایشی پیدا می‌کند و به‌تدریج تا آذر و دی به اوج می‌رسد. پس از آن، موارد ابتلا کاهش می‌یابد و در ماه‌های بهمن و اسفند نیز الگوی دیگری از گردش ویروس ممکن است مشاهده شود که معمولاً تا اردیبهشت ادامه پیدا می‌کند. این همان الگوی کلاسیکی است که در سال‌های گذشته برای آنفلوانزا مشاهده می‌شد.»
رئیس انجمن متخصصین عفونی کشور با اشاره به وضعیت آنفلوانزا در سال گذشته بیان کرد: «سال قبل با نوعی از آنفلوانزا مواجه بودیم که طی چندین سال گذشته به‌عنوان نوع غالب مشاهده نشده بود. در آن سال، آنفلوانزای A با زیرگونه H۳N۲ شیوع پیدا کرد؛ درحالی‌که معمولاً انتظار داشتیم زیرگونه H۱N۱ غالب باشد. بر همین اساس، پیش‌بینی‌ها نیز عمدتاً بر گردش H۱N۱ متمرکز بود و ترکیب واکسن آنفلوانزا نیز بر مبنای همین برآوردها در نظر گرفته شده بود.»
وی ادامه داد: «در اواخر تابستان سال گذشته تغییراتی در ویروس رخ داد و نوعی از آنفلوانزا شیوع پیدا کرد که با ترکیب موردانتظار تفاوت داشت. نکته قابل‌توجه این بود که پس از چندین سال، شاید دست‌کم ۱۰ سال، میزان گردش نوع موردانتظار کمتر از حد پیش‌بینی‌شده بود و در مقابل، سویه دیگری گسترش پیدا کرد که کودکان، به‌ویژه کودکان زیر پنج سال، مواجهه کمتری با آن داشتند. همین مسئله یکی از عواملی بود که در شکل‌گیری موج قابل‌توجه آنفلوانزا در سال گذشته نقش داشت.»
رمضانی با اشاره به طولانی‌بودن موج آنفلوانزای سال گذشته تصریح کرد: «میزان ابتلا در سال گذشته بالا بود و موج بیماری نیز مدت زیادی ادامه پیدا کرد. این مسئله ممکن است بر الگوی گردش آنفلوانزا در سال جاری تأثیر گذاشته باشد؛ زیرا معمولاً انتظار نداریم در فصل تابستان با گردش قابل‌توجه این ویروس مواجه باشیم، اما امسال آنفلوانزای B در طول تابستان نیز در کشور وجود داشت.»
وی گفت: «در برخی استان‌ها، میزان موارد شناسایی‌شده از حد هشدار ۱۰ درصد عبور کرده بود و سه استان در این وضعیت قرار داشتند. در سایر استان‌ها نیز درصد موارد شناسایی‌شده پایین‌تر بود و در بسیاری از آن‌ها، این میزان کمتر از پنج درصد گزارش می‌شد. بااین‌حال، ادامه گردش آنفلوانزای B در تابستان با الگوی کلاسیک این بیماری مطابقت ندارد؛ زیرا آنفلوانزا معمولاً یک ویروس زمستانی شناخته می‌شود و از این نظر با کرونا تفاوت دارد.» این متخصص بیماری‌های عفونی افزود: «برخلاف آنفلوانزا، کرونا الزاماً از یک الگوی فصلی مشخص پیروی نمی‌کند و ممکن است در زمان‌های مختلف سال افزایش پیدا کند. از بهار امسال انتظار می‌رفت موارد آنفلوانزای B به‌تدریج به صفر برسد، اما این اتفاق رخ نداد و ویروس تا پایان تابستان به گردش خود ادامه داد.» وی ادامه داد: «باوجوداینکه انتظار داشتیم در ابتدای پاییز آنفلوانزای A غالب شود، در حال حاضر آنفلوانزای B همچنان غالب است و موارد آنفلوانزای A افزایش چشمگیری نداشته است. اگرچه ممکن است در هفته‌های آینده موارد آنفلوانزا افزایش پیدا کند، شیب این افزایش تاکنون ملایم بوده است. در حال حاضر، نمی‌توان با قطعیت پیش‌بینی کرد که در ادامه کدام نوع آنفلوانزا غالب خواهد شد.»
افزایش موارد کرونا در هفته‌های اخیر
رمضانی با اشاره به روند ابتلا به کرونا در کشور اظهار کرد: «اگر روند موارد شناسایی‌شده از ابتدای بهمن بررسی شود، مشاهده می‌کنیم که میزان موارد در آن زمان کمتر از یک درصد بود، اما در هفته‌های اخیر ارقامی مانند ۱۱، ۱۸ و دوباره ۱۲ درصد گزارش شده است. در مجموع، روند موارد کرونا افزایشی به نظر می‌رسد.» وی افزود: «در حال حاضر، بخش قابل‌توجهی از موارد عفونت‌های تنفسی شناسایی‌شده، به‌ویژه در افرادی که گلودرد شدید دارند یا علائم گوارشی نیز در کنار علائم تنفسی آن‌ها دیده می‌شود، به کرونا مربوط است. در مقابل، آنفلوانزای B که در حال حاضر نوع غالب آنفلوانزا محسوب می‌شود، معمولاً شدت علائم کمتری دارد.»
این متخصص بیماری‌های عفونی با بیان اینکه شدت علائم آنفلوانزای B در مقایسه با شکل شدید آنفلوانزا کمتر است، گفت: «آنفلوانزا در شکل شدید خود می‌تواند با تب، بدن‌درد شدید، سردرد، خستگی و بدحالی عمومی همراه باشد، اما در آنفلوانزای B معمولاً شدت این علائم کمتر است و تب، لرز و بدن‌درد خفیف‌تری مشاهده می‌شود.» رمضانی درباره سویه‌های در گردش کرونا نیز اظهار کرد: «در حال حاضر، سویه غالب کرونا از خانواده اُمیکرون است. بااین‌حال، یکی از تفاوت‌های وضعیت ایران با بسیاری از کشورهای دیگر این است که در برخی کشورهای جهان، موارد کرونا روند افزایشی ندارد، اما در کشور ما افزایش موارد مشاهده شده است.»
وی ادامه داد: «در مقابل، در بسیاری از کشورهای منطقه آسیا، موارد آنفلوانزا به میزان قابل‌توجهی افزایش‌یافته و آنفلوانزای A در آن‌ها غالب است. این در حالی است که در کشور ما، آنفلوانزای A هنوز افزایش قابل‌توجهی نداشته و آنفلوانزای B همچنان در گردش است.» رئیس انجمن متخصصین عفونی کشور با اشاره به ابتلای کودکان به آنفلوانزا بیان کرد: «حدود ۵۰ درصد موارد شناسایی‌شده آنفلوانزا در کشور مربوط به کودکان است. بااین‌حال، هنوز مشخص نیست که در هفته‌های آینده کدام نوع آنفلوانزا افزایش بیشتری خواهد داشت و چه زیرگونه‌ای غالب خواهد شد؛ بنابراین، در حال حاضر پیش‌بینی قطعی در این زمینه امکان‌پذیر نیست.»
وی درباره دلایل تفاوت الگوی گردش ویروس‌ها در سال جاری با سال گذشته گفت: «یکی از احتمالات این است که موج شدید و طولانی آنفلوانزا در سال گذشته، به‌ویژه با توجه به گردش نوعی که انتظار شیوع گسترده آن را نداشتیم، بر وضعیت امسال تأثیر گذاشته باشد. آن موج مدت زیادی ادامه داشت و ابتلای گسترده‌ای ایجاد کرد. ممکن است ابتلاهای سال گذشته تا حدی ایمنی در برابر نوع جدید آنفلوانزای A ایجاد کرده باشند و به همین دلیل، امسال هنوز افزایش موردانتظار این نوع از ویروس مشاهده نشده باشد.»
رمضانی افزود: «عوامل دیگری نیز ممکن است در این وضعیت نقش داشته باشند؛ از جمله تغییر در میزان سفرها و احتمال تداخل میان ویروس‌های مختلف. بااین‌حال، آنچه در حال حاضر مشاهده می‌شود، همان تفاوت در الگوی گردش ویروس‌هاست و نمی‌توان یک علت قطعی برای آن اعلام کرد.»
تغییر علائم کرونا در پی تغییر سویه‌های ویروس
این متخصص بیماری‌های عفونی با اشاره به تغییر رفتار ویروس کرونا در طول زمان اظهار کرد: «کرونا به دلیل جهش‌های متعدد ژنتیکی، تغییرات زیادی را تجربه می‌کند و همین مسئله می‌تواند ویژگی‌های ویروس و علائم بیماری را تغییر دهد؛ برای مثال، در دوره‌های اولیه شیوع کرونا، اختلال در بویایی و چشایی از علائم برجسته بیماری بود، اما در سویه‌های غالب فعلی، این علائم به‌اندازه گذشته مشاهده نمی‌شوند.» وی ادامه داد: «در سویه‌های فعلی، حتی برخی افراد بزرگسال نیز علائم گوارشی را تجربه می‌کنند. شدت بیماری و نوع علائم بالینی تا حد زیادی به سویه غالب بستگی دارد. کرونای اولیه با میزان مرگ‌ومیر بالاتری همراه بود، اما در سویه‌های فعلی از خانواده اُمیکرون، شدت بیماری و میزان مرگ‌ومیر به‌طور قابل‌توجهی کمتر شده است؛ هرچند این بیماری همچنان برای گروه‌های پرخطر اهمیت دارد.»
رمضانی با بیان اینکه الگوی درگیری ریوی نیز تغییر کرده است، گفت: «در دوره‌های اولیه کرونا، درگیری ریوی بیشتر مشاهده می‌شد، اما در سویه‌های غالب فعلی، درگیری ریوی به همان میزان گذشته نیست. البته افراد سالمند و کسانی که مشکلات سیستم ایمنی دارند، همچنان ممکن است در معرض عوارض بیماری قرار بگیرند.»
وی درباره احتمال تغییر رفتار ویروس آنفلوانزا نیز بیان کرد: «در حال حاضر نمی‌توان گفت که رفتار ویروس آنفلوانزا به همین شکل تغییر کرده است. آنچه مشاهده می‌کنیم، تفاوت در الگوی کلاسیک گردش این ویروس است که ممکن است تحت‌تأثیر عواملی مانند موج شدید آنفلوانزا در سال گذشته قرار گرفته باشد. بنابراین، تغییر الگوی فصلی مشاهده‌شده را نباید بدون شواهد کافی به تغییر قطعی رفتار ویروس نسبت داد.»